Zware besparingen bij het openbaar vervoer

Dieet

besparingen openbaar vervoerEerder al zette de Vlaamse Regering de Lijn op een streng dieet. Bij de vorige ronde werd gesnoeid in onderhoud van bussen, reiniging van bussen en infrastructuur, en eerste en laatste bussen.

Het comfort voor de reiziger daalde hierdoor al sterk. Bovendien werden de ritten nog strakker op elkaar geprogrammeerd – in filegevoelige regio’s is het dan bij voorbaat duidelijk dat de bus niet tijdig aan het vertrekpunt kan komen. De Lijn rekent de kosten van boetes bij laattijdighedi gewoon door aan de pachters, zonder dat ze zelf schadevergoeding moet betalen aan haar reizigers. Twee keer winst dus. Maar sneller rijden doen de busser er niet door.

Ik vertrouw de Lijn: als ze konden, waren de bussen proper, werkte airco en verwarming en reden ze ook op tijd. Maar de regering ligt niet wakker van dergelijke zaken. Het is zoals het is. Comfort voor de auto, elk gat in het wegdek binnen de maand herstelt, en voor de ‘captives’ zijn er nog bussen. Dat er ook zo iets is als stedelijke mobiliteit, en dat die niet met auto’s te realiseren valt, is nog niet overal doorgedrongen.

In sommige regio’s waren die eerste snoeibeurten onvoldoende om de normen voor busgebruik te halen, en dus ging de botte bijl in het basisaanbod. Grote delen van West-Vlaanderen en Limburg waren eerder al onbereikbaar geworden voor wie geen auto gebruikt. En dat is een stijgende groep mensen.

Hoewel de autobezitsgraad toeneemt, is de verdeling over de gezinnen ongelijk. In stedelijke zones zoals hartje Brussel en Antwerpen heeft slechts 1 gezin op 2 een auto. Gelukkig maar. Want stel je voor dat er twee keer zoveel blik op straat stond. Ook in landelijke zones is er een daling zichtbaar in regio’s rondom sterke stamlijnen. En dat zijn heus niet alleen gezinnen die zich geen auto veroorloven kunnen: uit de nationale bevraging blijkt dat in alle lagen van de bevolking gezinnen kiezen voor alternatief vervoer en geen private wagen in bezit.

Dieet (bis)

En van die middelen gaat nu nog eens 6% van af. Het is een non-discussie om te zeggen dat de kaartjes en abonnementen dat moeten goedmaken. De Lijn dekt 15% met eigen middelen. Dat zou dus 21% moeten worden. Een ticket van 2 euro zou dus bijna 3 euro moeten gaan kosten. 50% stijging. Je zou natuurlijk van elke bus een reclamebord kunnen maken. Wie al eens de bus neemt, weet hoe prettig dat is, in zo’n dichtgeplakte bus proberen te zien waar je er af moet. Dank aan de regering.

En ook de NMBS moet 2,1 miljard besparen. Nu, dat is voor een deel een makkelijker klus. Het volstaat om de overeenkomsten met infrabel te herzien. Zo zorg je er gelijk voor dat voor de NMBS lokale treinen, die een belangrijke rol vervullen bij het oplossen van files, niet duurder zijn dan een langeafstandstrein. Het aanbod naar de luchthaven is overkill eerste klasse, net als de HST uit Oostende. Afschaffen die handel.

Creatief met tarief differentiëring: treinen zoals op de voetbal

Maar wat als we nu eens echt creatief werden? Laten we dat gekke verbod afschaffen om in eerste klasse recht te staan met een tweede klasse biljet. Weer 100 plekken bij per trein naar Brussel, waar toch steevast 2 of meer wagons eerste klasse aanhangen. Eerste klasse is nu toch al niet meer dan een duur recht op zitten. Wie weet, ooit hoort men misschien mijn pleidooi voor staan- en zitkaartjes. Gewoon, zoals op de voetbal. Tariefdifferentiëring, was dat niet het nieuwe toverwoord? Ik noem het: realiteitstarifiëring.

Humor zonder grenzen: we lossen de files op door meer mensen voor de trein te laten kiezen

God behoede ons voor meer mensen op de trein krijgen in de huidige situatie. Wie dat zegt, heeft al lang geen ochtendtrein meer genomen. Tot in de vrachtzone staan de pendelaars op sommige assen. Nog meer mensen op de trein, het kan echt niet. Tenzij we op het dak nog wat plaats creëren. Al valt dat niet mee met die lage treinbruggen…

Bij het lezen van de regeringsverklaringen ben ik toch echt het spoor bijster geraakt. No pun intended. Want hoe kan je zeggen dat er minder files moeten zijn, dat er meer mensen moeten openbaar vervoer gaan gebruiken, als je de capaciteit weghaalt waar ze nodig is? Hoe wil je dat mensen niet in de file gaan staan, als in hun landelijke dorp geen bussen rijden die hen naar het station brengen? Hoe wil je dat er meer mensen aan het werk gaan, ook in laag betaalde jobs voor wie geen diploma heeft, als je er niet voor zorgt dat er minstens openbaar vervoer naartoe is op de uren dat mensen moeten werken?

Soms wou ik dat ik ook zo weinig moeite had met een gebrek aan consistentie in zeggen en doen.

Creatief met tarief differentiatie: besparen op personeelskost bij de VDAB

Maar goed, creatief omgaan met tarieven dus. Misschien kunnen we die belachelijke regeling met 1 euro treinkaartjes voor sollicitaties afschaffen. Weet je hoe dat gaat? Wel, je krijgt eerst van je werkgever een uitnodiging om op sollicitatie te komen. Die moet je dan printen. Als je telefoon kreeg, moet je vragen om een schriftelijke uitnodiging. Met die print moet je naar een vdab kantoor. Daar moet je met een consulent spreken, die oordeelt of je recht hebt op zo’n ticket voor 1 of 2 euro. Die geeft je dan twee attesten. Met dat attest moet je naar het loket gaan bij de NMBS. Daar geven ze je een treinkaartje. Dat tweede attest is voor het geval de controleur zich sociaal inspecteur waant.

Stel je nu eens voor dat je op 8 kilometer van je vdab kantoor woont. Je mag die attesten niet online aanvragen. Dus je moet er naartoe. Hoe? euh, met de fiets zeker? Geen fiets? Wel, liften dan zeker? Dat mag je ten vroegste 5 dagen vooraf doen. Dat wordt dus vier keer liften. En in je uitnodiging moet exact staan voor welke job je uitgenodigd bent. Kan je het je voorstellen? Dat je moet terugbellen nog voor je eerste indruk gemaakt is, om te zeggen dat de brief niet exact genoeg is om je treinticket te kunnen aanvragen? De term denigrerend komt in mij op. Uren ben je er als sollicitant mee bezig. Zou de VDAB niet beter online helpen om dat gesprek voor te bereiden, in plaats van nutteloze verplaatsingen in de spits te veroorzaken?

Hoeveel zou dat eigenlijk kosten in tijd en personeelskost? Zouden we daarmee niet elke werkloze elke maand standaard vier tickets kunnen opladen op een chipkaart? Die op de ID bijvoorbeeld? Dan krijg je nog eens dienstverlening voor iets waar je toch al voor betaald. En als we het er toch over hebben: waarom niet iedereen zo’n chipkaart geven met een mobiliteitsbudget erop, dat dan met de volgende belastingsronde wordt ‘sociaal herverdeeld’? Het zou een pak goedkoper zijn dan het halve leger aan ambtenaren in tal van overheden die overal weer stempels op moeten zetten om iets evidents geregeld te krijgen.

Creatief met tarief differentiatie: de massale mobiliteitstoeslag

Waar geen geld te rapen valt, is bij die andere prachtige maatregel. De mobiliteitstoeslag. Geen tien man heeft dat aangevraagd de afgelopen jaren. Maar ik zie een forse stijging aankomen. Het gaat om zo maar even 743 euro. Om dat te krijgen, moet je alle dagen meer dan 12 uur van huis zijn of meer dan 4 uur onderweg én 60 km afleggen. Ziedaar weer die mooie gedachten dat reistijd en reisafstand nog koppelbaar zijn.

Ik gun het al diegenen die elke dag 2 uur enkel in de file staan op een rit die maar een half uur zou mogen duren. Ongeacht of dat een file op het spoor of op de snelweg is. En die 60 km minstens die er tussen huis en werkplaats moet zijn, dat is voor steeds meer mensen realiteit. Omdat we nu eenmaal niet werken waar we wonen. Niet omdat we dat niet willen, maar omdat de prijs van de huizen te hoog ligt.

Bij mijn dagelijkse ritten Leuven – Halle kwam ik vlot aan meer dan die 12 uur: om 6u30 vertrekken om de ochtendfile voor te zijn, en wachten tot na de ergste avondspits om rond 19u30 thuis te komen. 63 kilometer. Zou de regering inzien dat er een probleem is als we die mobiliteitstoeslag massaal zouden gaan aanvragen? Zodat die in de volgende legislatuur kan afgeschaft worden, ten voordele van degelijk openbaar vervoer aan een degelijke prijs?

Aristotelische logica

Soms denk ik dat er iets mis is met de prioriteiten in dit land. Ik weet dat iedereen zich geroepen voelt om de ervaringsexpert te zijn als het op verkeer aankomt. Met alle gevolgen van dien. Maar zelfs een ervaringsdeskundige moet toch zien dat je niet meer capaciteit hebt op de vervoersalternatieven als je die capaciteit reduceert. Toch? En dat je files niet reduceert door auto’s duurder te maken als je tegelijk ook de alternatieven verhoudingsgewijs nog veel duurder maakt. En onconfortabeler. En vuiler. En trager.

Gelukkig wil de federale overheid nu wel werk maken van het mobiliteitsbudget. Hopelijk inclusief eenduidige fiscale behandeling van het voordeel van alle aard. Want anders staan we nog nergens. Maar zelfs met budget: staan we dan ergens?

Ik wens de nieuwe ministers veel moed toe. Want de regeerakkoorden zijn stuk voor stuk onuitvoerbaar. Werkgevers houden er beter rekening mee als ze personeel willen aantrekken en houden: het zal er niet beter op worden.